خودشناسی در روانشناسی

پس از مقالات خودشناسی چیست و چگونه به خودشناسی برسیم نوبت به بررسی جوانب این موضوع با مطرح کردن بحث خودشناسی در روانشناسی می‌رسد.

در پایان این مقاله برخی از نگرش‌ها و مهم‌ترین سؤال‌های روانشناسی را در مورد بحث خودشناسی نیز مطرح می‌کنیم.

با وب‌سایت توانمند شو همراه باشید.

خودشناسی در روانشناسی

خودشناسی در روانشناسی چیست

ضربان زندگی مدرن و تغییرات مداوم آن از جمله کوشش برای بقا، رقابت روزانه، تمرکز باورنکردنی انسان در شهرهای بزرگ و همه‌ی عوامل مطرح در جامعه‌ی امروز باعث بروز انواع تنش، استرس، وضعیت‌های مختلف روانی و واکنش در روح تک‌تک ما شده است.

تمام موارد فوق باعث ایجاد نیاز به فکر کردن درباره‌ی خودمان می‌شود.

این فکر کردن در باره‌ی خود، امروزه در قالب‌هایی متجلی می‌شود که بعضی از مرسوم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

  • روان درمانی
  • روانکاوی
  • تجزیه و تحلیل خود
  • روانشناسی
  • رشد شخصی
  • پویایی روانی
  • آرامش و روش‌های ضد استرس
  • و…

از این رو است که روانشناسی در جایی از سیر تحقیقاتی خود با موضوع خودشناسی روبرو می‌شود.

تعریف خودشناسی در روانشناسی

خودشناسی در حقیقت شکلی انقلابی از روانشناسی است.

این شکل از روانشناسی یعنی خودشناسی، به سمت دانشِ انسان و تحول بنیادین او سوق داده شده است.

در واقع، خودشناسی، جنبه‌ی اساسی زندگی ما محسوب می‌شود و شامل سؤال‌هایی این چنینی است:

  • برای چه زندگی می‌کنیم؟
  • دلیل زندگی ما چیست؟
  • هدف از وجود ما چیست؟
  • آیا زندگی ما می‌تواند فقط محدود به تولد، رشد، تولید مثل و مرگ شود؟!
  • علاقه‌های واقعی ما چیست؟

اهمیت خودشناسی در روانشناسی و فایده‌ها

خودشناسی از منظر روانشناسی به ما کمک می‌کند در هر سطحی که خودمان را درک می‌کنیم، به توسعه و رشد فردی بپردازیم.

هنگامی که دست به خودشناسی می‌زنیم جهان درونیِ معتبری را در خود کشف می‌کنیم.

نتیجه‌ی این کشف، ایجاد وضعیت و خلق روابط و دنیایی بالغ‌تر و پربازده‌تر در جهان واقعی است که در آن زندگی می‌کنیم.

امروزه از روانشناسی انتظار می‌رود به جنبه‌ها و روابط پیچیده‌ی حاصل از شرایط ما به‌عنوان انسان بیشتر پاسخ دهد.

متخصصان روانشناسی بر این باورند که اگر از علم شگفت انگیز روانشناسی استفاده نکنیم چه‌بسا در هم بریزیم و دچار بی‌کفایتی، تنبلی فکری و جسمی، کنار گذاشتن خودمان و دچار احساسات ناامنی متفاوت و سایر عارضه‌ها شویم.

روانشناسیِ خودکارآمدی، پیوسته راه حل پیشرفت شخصی و پیشرفت درونی شمرده شده است.

با استفاده از خودشناسی در روانشناسی می‌توانیم با تفکر عمیق در مورد آنچه فکر و احساس می‌کنیم و انجام می‌دهیم، سطح انسانی و معنوی خود را به‌طور مثبت افزایش دهیم.

 این، یک راه حل طبیعی برای آسیب‌ها، عقده‌ها، نفرت‌ها، هراس‌ها و انواع نقایص روانی است که صدمات زیادی به ما وارد می‌کند.

خودشناسی کردن در ضمنِ روانشناسی، رجوع به ریشه‌ی مشکل است.

از منظر برخی افراد، روانشناسی می‌تواند به رجوع به دیگران، داروهای مختلف و از جمله داروهای ضد افسردگی و غیره نسبت داده شود.

ولی خودشناسی در ضمنِ روانشناسی، فاقد جنبه‌ی مضر عادت کردن به برخی راه و روش‌های افراطی روانشناسی است.

برخی متخصصان معتقدند ما می‌توانیم با این نوع از خودشناسی، زندگی خود را به شکلی معقول مدیریت می‌کنیم.

روش‌های خودشناسی در روانشناسی

خودشناسی به‌وسیله‌ی روانشناسی، روشی واقعی است که از زمان‌های خیلی قدیم توسط انسان‌های خردمندِ شرق و غرب به کار رفته است.

رد پای این روش در فلسفه‌های تائوئیستی، سقراطی، لامائیستی، در بعضی از مکاتب مصر باستان، مایاها، آزتک‌ها و اینکاها و برخی مکاتب و اقوام دیگر وجود داشته و دارد.

اکنون و در زمان حاضر، ترکیب خودشناسی و روانشناسی به شکلی مدرن‌تر از همیشه در اختیار ما است.

سطوح خودشناسی در روانشناسی

منظور از سطوح خودشناسی از دیدگاه روانشناسی، حوزه‌هایی است که در آن حوزه‌ها دست به شناختن خویشتن خویش می‌زنیم.

یک تقسیم بندی غیرمتعارف از دنیای روانی ما انسان‌ها چنین است:

  1. جهان اشکال
  2. جهان پشت پرده
  3. جهان اعماق

این سه حوزه، تمامی زندگی روانی ما را در بر می‌گیرد.

با شناختن این سه حوزه می‌توانیم کلید شناخت و حس واقعی زندگی را درک کنیم.

  1. جهان اشکال

دنیای فیزیکی یا دنیای اشکال اساساً بیانگر همه‌ی چیزهایی است که در انسان وجود دارد و مادی است.

دنیای اشکال یعنی زندگی روزمره‌ای که کار کردن، تعهدات، سلیقه‌ها و وظایف ما در آن انجام می‌شود.

تصویر روانی ما از طریق شخصیت، عادات، آداب و رسوم و ارزش‌های انسانی‌مان در این دنیای ساختارمند یا به عبارت دیگر دنیای تشریفات، منعکس می‌شود.

  1. جهانِ پشت پرده

در پشت دنیای اشکال، منطقه‌ی روانی ناخودآگاه ما قرار دارد.

در جهان پشت پرده، می‌توانیم انواع و اقسام آسیب‌ها، ترس‌ها و عقده‌ها را پیدا کنیم.

این آسیب‌ها و ترس‌های پشت پرده می‌توانند در درون فرد به شکلی حساس طنین انداز شده و برای طرز زندگی و روابط اجتماعی او شرط و شروط تعیین کنند.

خودشناسی در روانشناسی به ما کمک می‌کند هر نوع عقده، ترس و آسیب‌های پنهانی را که در درون خود داریم کشف و حل کنیم.

  1. جهان اعماق

روانشناسی عمیق

در زیر دنیای پشت پرده، عمیق‌ترین حوزه‌ی روانی هر فرد قرار دارد.

این جهان روانی دارای ویژگی‌ای دوگانه است.

بخشی از آن تاریک و بخشی روشن است.

نقایص روانی و فضایل روانی در قسمت تاریک و روشن این قسمت از جهان رومانی ما گرد می‌آید.

ما انسان‌ها بسته به نوع احساسات، اندیشه‌ها و اعمالی که داریم یکی از این دو قسمت تاریک یا روشن را در درون خود فعال می‌کنیم.

خودشناسی در روانشناسی به ما می‌آموزد که برای شناخت و از بین بردن نقایص روانی، نیاز به رهایی و پیشرفتِ آگاهی‌مان وجود دارد.

جزئیات جهان تحتانی روانی به دلیل نبودِ تحقیق کافی در روانشناسی تجربی برای ما انسان‌ها کاملاً مشخص نیست.

نور دنیای روانیِ تحتانی، طرف روشن سکه‌ی روانشناسی است که به‌طرف تاریک این سکه ملحق می‌شود.

جهان تحتانیِ روانی، منطقه‌یِ به هم پیوستن ارزش‌های آگاهی است.

محلی که مثبت و منفی، روشنایی و تاریکی به‌نوعی در درون هم قرار دارند.

خودشناسی در روانشناسی چیست

هدف خود شناسی در روانشناسی ، آگاهی است

آگاهی در حقیقت، انتزاعی، نامرئی، بی‌انتها و تعریف نشده است.

با این حال، در دنیای واقعی، آگاهی به‌عنوان مجموعه‌ای از ارزش‌ها و اصولی همچون عشق، اِشراف داشتن، صداقت، درک، معنویت، فروتنی و برادری تعریف شده است.

همه‌ی این ارزش‌ها، هم در حال حاضر و هم به‌طور بالقوه در درون ما وجود دارد.

این ارزش‌ها منتظرند تا بر اساس تلاش و رشد درونی ما توسعه پیدا کنند.

خودشناسی در ضمنِ روانشناسی شامل کلیدها و تکنیک‌هایی برای بیدار کردن و رشد آگاهی و هوشیاری است و اجازه می‌دهد تا این آگاهی در زندگی ما خود را بیان کند.

سؤال‌های خودشناسی در روانشناسی

فیلسوف مشهور، «امانوئل کانت» (Immanuel Kant) در جمله‌ای می‌گوید: «کاش آدمی می‌توانست از پشت پنجره به عبور خود از خیابان بنگرد».

صرف‌نظر از مقصود فلسفی و متفاوت کانت از بیان این جمله، خودشناسی در روانشناسی به شما امکان می‌دهد اندکی هم که شده از خودتان فاصله گرفته و به اعمال و افکار خویش از زاویه‌ای متفاوت بنگرید.

به‌احتمال زیاد شما هم اکنون دارید بر اساس علایقتان رفتار می‌کنید؛ ولی تا وقتی که به شناخت از خود نرسیده‌اید شاید همین کار و سرگرمی یا حسی که اکنون دارید و از آن خوشتان می‌آید زیان‌بارترین اقدام ممکن برای شما باشد.

در مقالات قبلی اشاره کردیم که در روانشناسیِ مدرن، هدف اصلی از خودشناسی، شناخت علایق واقعی فرد است.

برای شناختن علایق واقعی خودتان و خودشناسی از طریق روانشناسی می‌توانید این سؤالات را مطرح کرده و دنبال جواب درونی خود به آن‌ها باشید:

تست خودشناسی

یک تست خودشناسی با رویکرد روانشناسی

  1. از خود بپرسید در هنگام انجام چه‌کاری حتی متوجه گذشتن زمان نمی‌شوید؟

هنگام پرداختن به چه‌کار یا فعالیتی خودتان را سرزنده، پر بازده و خوشحال احساس می‌کنید؟

  1. فرض کنید که خیلی خسته و بی‌حوصله هستید.

در چنین زمان‌هایی انجام چه‌کاری به شما ذوق و سرزندگی دوباره می‌بخشد؟

  1. اگر کسی در حق شما بدی کند یا شما را وادار به انجام کارهایی برخلاف میلتان کند چه احساسی خواهید داشت؟
  2. فرض کنید از کارتان یا از کیفیت روابطی که با یک شخص دارید راضی نیستید؛ اما به‌نوعی هم نمی‌توانید آن کار یا رابطه را کنار بگذارید.

چه چیزی شما را از ترک کردن آن کار یا دور شدن از آن شخص باز می‌دارد؟

  1. دوست دارید وقتی که این دنیا را ترک می‌کنید در پشت سرتان چه نوع یادگاری بر جای بگذارید؟
  2. فرض کنید ویژگی‌های اخلاقی و شخصیتی شما مانند لوازم و اشیاء هستند.

حالا فهرستی از ویژگی‌های شخصیتی و رفتاری خودتان تهیه کنید.

مثلاً ویژگی‌هایی مثل خیرخواه، حسود، تنبل، جسور، زرنگ و…

تا جایی که می‌توانید این فهرست را به‌طور مفصل بنویسید.

سپس به این موضوع فکر کنید که کدام یک از این ویژگی‌ها که آن‌ها را مانند لوازم و اشیاء فرض کرده‌اید برای شما مفید است؟

کدام یک به شما ضرر می‌رساند و باید از دستش خلاص شوید؟

  1. اگر در مورد اخلاق و شخصیت خودتان از کسانی که شما را می‌شناسند سؤال کنید، به نظرتان چه جوابی به سؤال شما خواهند داد؟!
  2. فرض کنید امشب همین که خوابیدید، شخصی که دارای نیرویی اسرارآمیز است به سراغ شما بیاید و تمامی مشکلات زندگی شما را در حالی که شما در خواب هستید حل کند.

در این صورت فردا صبح که از خواب بیدار شدید اولین چیزی که متوجه تغییر کردن آن خواهید شد چیست؟!

 

منابع (ترجمه و تألیف):

منبع شماره‌ی یک

منبع شماره‌ی دو

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *